Stop reclametaal in verkiezingsprogramma's

column

8 april 2022

De verkiezingsprogramma’s voor de gemeenteraad zijn als reclamefolders. Met algemeenheden, slogans en sympathieke standpunten worden de doelgroepen naar de mond gepraat.
Dat kan en moet anders. Uitgangspunt zou het ‘verhaal van de stad’ moeten zijn, een door externe deskundigen opgestelde stand van zaken waarop de partijen reageren. Geen praatjes voor de vaart meer, maar concrete antwoorden op concrete problemen.
Neem Amersfoort, mijn woonplaats. De stad maakt een enorme groei door en ziet zich tegelijk voor een radicale verduurzamingingsopdracht geplaatst. Ingrijpende en complexe keuzes kunnen niet uitblijven. Ga je op de verkiezingsprogramma’s af dan is het slechts een kwestie van doorpakken. Nog meer inzetten op groen en duurzaamheid, nog meer betaalbare woningen, nog beter sociaal beleid, nog beter naar de inwoners luisteren, en – o ja, niet vergeten – goed op de gemeentekas passen.
Duik je dieper in de programma’s dan komen er wel verschillen boven water. Maar die zijn of marginaal (meer veiligheidscamera) of onrealistisch (terugdraaien van besluit nieuw stadhuis) of vallen in de categorie sympathieke dagdromen, de zogeheten stippen op de horizon (water terug op de Stadsring).
Bij zo veel eensgezindheid zou het om de poppetjes kunnen draaien. Welke partij kan de beste wethouders leveren? Welke raadsleden zijn als debaters opgevallen bij de controlerende taak? Het zijn geen woorden, maar mensen die het echte verschil maken. Maar helaas. Lokale politiek begint ook in Amersfoort pas te leven als het de parkeerplekken en het groen in de eigen wijk betref. Men stemt zoals men ook landelijk stemt. Lokale partijen blijven klein. De PVV en FvD doen niet mee, waardoor het lijkt of het haatdragende Nederland in Amersfoort niet bestaat.
D66 was de winnaar bij de vorige gemeenteraadsverkiezingen. Niet verrassend in een stad waar de bevolking bovengemiddeld hoog is opgeleid, bovengemiddeld goed verdient en bovengemiddeld gezond is. D66-stemmers wonen over het algemeen in de mooie, groene vooroorlogse wijken, niet ver van de monumentale binnenstad, of in de ruim opgezette nieuwbouw van Vathorst waar het voor de kinderen veilig en gezond opgroeien is. Heb je het goed, dan wil je het goed houden. En dan gun je uiteraard de anderen ook wat.
,,Voor geluk en welzijn hebben mensen een gezonde, groene en veilige leefomgeving nodig’’, begint D66 het verkiezingsprogramma. Een waarheid als een koe, maar uiterst relevant in een stad die in korte tijd wil groeien van 160,000 naar 180.000 bewoners en hoogbouw laat verrijzen op elk plek waar de hand op kan worden gelegd. Hoe borg je dan deze voorwaarden voor levensgeluk? Hoe zorg je ervoor dat de komende generaties ook in groene, veilige en goed bereikbare wijken kunnen wonen? Geen antwoord, de tekst dendert verder: ,,En ook gelijkwaardige kansen door goed onderwijs en een leven lang ontwikkelen’’, luidt de tweede zin. Om te besluiten met: ,,We streven naar duurzame groei en willen ondernemerschap én eigen inzet belonen. Daarom zeggen wij: Laat iedereen vrij, maar niemand vallen.’
Bij je bijgekomen van dit stapelen van mooie woorden, dan slaat de verbazing toe. Hoezo dáárom? Wat heeft iedereen vrij met duurzame groei te maken? En hoe doe je dat? Laten vliegen en tegelijk niet laten vallen. Alle burgers aan de veiligheidsriemen? Of doelt de partij misschien op het sociaal vangnet. Maar als je daarin belandt, ben je al gevallen. Bovendien gaat de gemeente er maar beperkt over. Het rijk betaalt onder voorwaarden de jeugdzorg, de WMO en de bijstand. De gemeentes zijn verantwoordelijk voor de uitvoering. Dat gaat inderdaad lang niet altijd goed. Maar ook hier grote eengezindheid. Elke partij wil zorgvuldigheid en rechtvaardigheid; het zou me wat zijn als het anders was.
Ook de VVD, nipt kleiner in Amersfoort dan D66, gaat uit van de kiezer die iets te verliezen heeft. ,,Wij staan voor de inwoner die prettig en betaalbaar wil wonen’’, trapt de partij af, ,,Actief wil zijn, blijven of worden, die wil kunnen sporten en ontspannen in de omgeving, die wil genieten van de bruisende historische binnenstad en onze prachtige wijken en dorpen, die hecht aan goede bereikbaarheid en die bovenal niet betutteld wil worden.’’
Opnieuw een Intrigerende uitsmijter. ‘Bovenal niet betutteld’. Hoe dacht de VVD dat te realiseren binnen de gemeentelijke context? Alle Boa’s ontslaan? Winkel- en horecaopeningstijden volledig vrij geven? Vuurwerkverbod opheffen? Bouwvoorwaarden voor ontwikkelaars terugdraaien? De partij houdt het vaag, de echo van het neo-liberalisme waar Mark Rutte al elf jaar garen bij spint.
Over naar GroenLinks, de derde partij van Amersfoort en de huidige coalitiegenoot van D66 en VVD. ,,Als je weet wat het probleem is en je kent de oplossingen, dan moet je durven kiezen,’’ klinkt het Cruyffiaans, ,Wij zetten met tempo en ambitie de ingezette duurzame en sociale koers voort. Blijvend investeren in de overstap naar duurzame warmte; een energietransitie die open en eerlijk verloopt en die betaalbaar is voor iedereen. Bouwen voor verschillende inkomens met respect voor de bestaande stad; de openbare ruimte verbeteren en voortvarend armoede en schulden blijven bestrijden.’’
Tempo houden, is inderdaad een gemeentelijk dingetje. Zeker in een druk bevolkt gebied als de regio Amersfoort ontstaat gesteggel over de plekken van zonnevelden en windturbines. Het laatste woord is meestal aan de Raad van State. Aan de tijdrovende procedures kan ook GroenLinks niets veranderen. Woorden als open, eerlijk en betaalbaar suggereren een tegenstelling die er niet is. Geen partij die voor het tegenovergestelde pleit.
De oppositiepartij met het sterkste profiel is Amersfoort2014. Klein, maar zeer aanwezig in de debatten en waarschijnlijk een winnaar bij de komende verkiezingen.
,,Nog altijd komt het te vaak voor dat inwoners verrast worden door ver uitgewerkte plannen die directe impact hebben op hun leefomgeving en waar ze niet of nauwelijks bij betrokken zijn geweest’’, zo begint deze lokale partij, ,,Nog altijd is er in Amersfoort te vaak sprake van een gesloten bestuurscultuur waarbij gebrek aan openheid en geheimhouding aan de orde van de dag zijn.’’ Amersfoort2014 verschilt inhoudelijk niets of nauwelijks van GroenLinks. Maar wil  het wel nog eerlijker, opener en groener.
Ondertussen ondergaat de stad een stille revolutie. Zonder dat het verkiezingsitem is geweest of nog gaat worden, ligt er al een nota die uitgaat van een reductie van het autoverkeer van 20 procent. Om dit doel te bereiken worden in hoog tempo parkeerplaatsen opgeofferd, moet de maximum snelheid van 50 naar 30 kilometer en wordt de aanpak van de gevaarlijke en overvolle rotonde De Nieuwe Poort uitgesteld. Laat het verkeer maar stevig vastlopen, dat jaagt de mensen vanzelf wel de auto uit, lijkt de strategie. De VVD, afhankelijk van D66 en GL bij coalitiedeelname, is in Amersfoort van haar vroem vroem-geloof gevallen. De nota kwam tot stand onder verantwoording van een VVD-wethouder.
Hoe verstandig en onvermijdelijk ook, de consequenties van deze koers zullen voor de inwoners gigantisch zijn. Circa veertig proces van beroepsbevolking werkt buiten de regio Amersfoort. Voor banen in de stad zelf komt een kleine 70 procent van elders. Het treinverkeer kan de spits nu al niet aan. Ook voor die mooie, bruisende binnenstad zullen de gevolgen van een slechte bereikbaarheid met de auto groot zijn. In het beste geval wordt het centrum een horecaplein voor dagjestoeristen. Geen partij die stil staat bij het risico van chaos, burgeropstand en economische achteruitgang.
Burgers moeten meegenomen worden in het eerlijke verhaal over de stad. Dat zou kunnen als er voorafgaande aan de verkiezingen door externe deskundigen een stand van zaken wordt opgemaakt. Hoe groot is precies het woningtekort? Waar kan nog gebouwd worden? Wat zijn de hoofdpijndossiers? Waar scoort Amersfoort slecht, en waar goed? Welke keuze- en beslismomenten dienen zich de komende vier jaar aan? Als alle partijen een a-politiek rapport als uitgangspunt voor hun verkiezingsprogramma’s nemen, dan valt er voor de burger gefundeerd te kiezen. En bewijs je de democratie misschien wel de grootste dienst.

Deel dit artikel:

Geef een antwoord